• Czy 20% gmin pozostanie bez wsparcia?

Czy nowa delimitacja OSI pozostawi jedną piątą gmin poza systemem wsparcia?

Nowe „Rekomendacje dla planowania interwencji z zakresu polityki regionalnej w strategiach rozwoju” przygotowane przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej mają stać się podstawą wyznaczania obszarów strategicznej interwencji (OSI) w kolejnej perspektywie polityki regionalnej. Ekspercka opinia prof. Moniki Stanny z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN wskazuje jednak, że przyjęta metodologia może prowadzić do poważnych błędów w identyfikacji obszarów wymagających wsparcia.

Zdaniem autorki opinii szczególny problem stanowi połączenie dwóch delimitacji opartych na odmiennych założeniach i różnych poziomach analizy przestrzennej. Miejskie obszary funkcjonalne wyznaczane są na poziomie konkretnych gmin i uwzględniają rzeczywiste powiązania funkcjonalne z miastami. Z kolei obszary wiejskie wymagające większego włączenia w procesy rozwojowe identyfikowane są głównie na podstawie prognozowanych zmian demograficznych liczonych na poziomie powiatów. Tymczasem wsparcie ma być kierowane do gmin lub grup gmin, co powoduje rozbieżność między jednostką diagnozy a jednostką interwencji.

Najbardziej niepokojącym wynikiem przeprowadzonej analizy jest skala tzw. „białych plam”. Z rekonstrukcji delimitacji zawartej w rekomendacjach MFiPR wynika, że aż 472 gminy, czyli 19% wszystkich gmin w Polsce, nie zostały zakwalifikowane ani do policentrycznej sieci miast i ich obszarów funkcjonalnych, ani do OSI obszarów wiejskich. Zamieszkuje je ponad 4,1 mln osób, co odpowiada 11,1% ludności kraju.

Według prof. Moniki Stanny problem ten nie musi oznaczać, że wszystkie te gminy wymagają szczególnego wsparcia. Powinien jednak skłonić do sprawdzenia, czy ich wykluczenie jest efektem rzeczywistego braku problemów rozwojowych, czy też konsekwencją przyjętej metody delimitacji.

Autorka zwraca również uwagę na znane w badaniach przestrzennych zjawisko MAUP (Modifiable Areal Unit Problem), polegające na zacieraniu lokalnych różnic wskutek agregowania danych do większych jednostek terytorialnych. W praktyce oznacza to, że w jednym powiecie mogą znajdować się zarówno gminy rozwijające się, jak i gminy silnie depopulacyjne. Po zsumowaniu danych na poziomie całego powiatu te różnice stają się niewidoczne. W rezultacie gmina faktycznie dotknięta problemami demograficznymi może zostać pominięta w systemie wsparcia tylko dlatego, że pozostałe gminy w powiecie rozwijają się szybciej.

Ekspertka podkreśla również brak spójności pomiędzy logiką wyznaczania miejskich obszarów funkcjonalnych a sposobem definiowania OSI wiejskich. W pierwszym przypadku kluczową rolę odgrywają relacje funkcjonalne, takie jak rynek pracy, dostępność usług czy powiązania transportowe.

W drugim podstawę stanowi pojedynczy wskaźnik demograficzny agregowany na poziomie powiatu. Zdaniem autorki oba typy delimitacji powinny opierać się na jednolitym podejściu uwzględniającym zarówno procesy demograficzne, jak i funkcjonalno-przestrzenne uwarunkowania rozwoju.

Prof. M. Stanny zaproponowała ponowne przeprowadzenie delimitacji problemów demograficznych na poziomie gmin oraz uwzględnienie ich zróżnicowanego położenia funkcjonalno-przestrzennego. Rekomenduje także zastosowanie podejścia „rural proofing”, które pozwala ocenić, czy projektowane rozwiązania polityki publicznej odpowiednio uwzględniają specyfikę i potrzeby obszarów wiejskich. Przed wykorzystaniem wyników obecnej delimitacji do kierowania środków polityki regionalnej postuluje przeprowadzenie szczegółowej oceny skutków terytorialnych oraz weryfikację skali i charakteru „białych plam” pozostających poza systemem OSI.

Opinia prof. M. Stanny

Czy nowa delimitacja OSI pozostawi jedną piątą gmin poza systemem wsparcia?

Polska Sieć LGDFederacja Regionalnych Sieci LGD

Polska Sieć LGD
Federacja Regionalnych Sieci LGD